Je kind heeft een woning op het oog, de hypotheek is rond, maar er is een financieel gat van tienduizenden euro’s. Je wil bijspringen, maar de jubelton bestaat in Nederland al een paar jaar niet meer, en in België bestond zo’n brede vrijstelling nooit. Wat zijn de opties die nu nog wél werken, aan beide kanten van de grens?
Wat er verdween: de jubelton in Nederland
Tot en met 2022 konden ouders in Nederland hun kind tot ruim 100.000 euro belastingvrij schenken voor de aankoop van een eigen woning. Die regeling, de zogenoemde jubelton, is inmiddels volledig afgeschaft. Wie in Nederland nadenkt over jubelton en eerdere schenkingen, merkt dat de speelruimte aanzienlijk kleiner is geworden. In België heeft zo’n regeling nooit bestaan. Dat klinkt als een nadeel, maar het betekent ook dat Belgische ouders nooit in de verleiding kwamen om alles in één keer te storten, en alternatieven beter kennen.
Het vertrekpunt is dus voor beide landen gelijk: grote belastingvrije schenkingen voor een woning zijn er niet meer of waren er nooit. Maar er blijven meer mogelijkheden over dan veel ouders denken.
Hoe eerdere schenkingen doorwerken
In Nederland tellen eerder gebruikte vrijstellingen mee. Heb je als ouder al gebruikgemaakt van de eenmalig verhoogde vrijstelling voor een kind tussen 18 en 40 jaar, dan sluit dat bepaalde opties in de toekomst uit. Dit heet de cumulatieregel. Je kunt een vrijstelling maar één keer in een leven benutten, niet opnieuw opbouwen.
In België werkt het anders. Daar geldt een driejaarstermijn: schenkingen die minder dan drie jaar voor het overlijden van de schenker zijn gedaan zonder registratie, worden bij de nalatenschap geteld en belast via successierecht. Registreer je de schenking wél notarieel of via het registratiekantoor, dan betaal je schenkbelasting, maar valt de schenking buiten de erfenis, ook als de schenker kort daarna overlijdt.
Optie 1: jaarlijkse schenkingsvrijstelling (Nederland) versus handgift en bankgift (België)
In Nederland mag je als ouder jaarlijks een bedrag belastingvrij aan je kind schenken. Dat bedrag wordt jaarlijks geïndexeerd en ligt momenteel rond de 6.600 euro. Over meerdere jaren bouw je zo een aanzienlijk bedrag op. Voor een kind van 25 dat over tien jaar een woning koopt, kan dit neerkomen op meer dan 60.000 euro, volledig belastingvrij, mits je de vrijstelling elk jaar benut.
In België werken de handgift en de bankgift op een vergelijkbare manier, maar zonder wettelijk plafond. Je mag in principe elk bedrag schenken zonder registratie. Het risico zit hem in de driejaarstermijn: overlijdt de schenker binnen drie jaar, dan telt het bedrag toch mee voor successierecht. Registreer je de schenking vrijwillig bij het registratiekantoor, dan betaal je in Vlaanderen 3% (aan kinderen) of 7% (aan anderen), maar ben je van dat risico af. Voor grote bedragen is die 3% vaak de moeite waard.
Optie 2: eenmalig verhoogde vrijstelling in Nederland versus notariële schenking in België
In Nederland bestaat nog een eenmalig verhoogde vrijstelling voor kinderen tussen 18 en 40 jaar, los van de woning. Die bedraagt momenteel iets meer dan 31.000 euro. Dat is wat er overbleef na de afschaffing van de jubelton. Heb je die vrijstelling nog niet gebruikt, dan is dit zeker een optie om te overwegen, maar plan het goed, want je krijgt er maar één kans voor.
In België kun je via een notariële schenkingsakte een groter bedrag in één keer overdragen, met directe zekerheid over de belastingheffing. De notaris registreert de schenking, je betaalt het toepasselijke tarief, en de zaak is geregeld. Voor een schenking van 100.000 euro aan een kind in Vlaanderen kost dat 3.000 euro aan schenkbelasting. Dat is voor veel gezinnen een transparante en beheersbare kost.
Optie 3: schenken op papier in Nederland
Een minder bekende maar nuttige optie in Nederland is de schuldigerkenning, ook wel schenking op papier genoemd. De ouder erkent een schuld aan het kind, maar betaalt die niet meteen uit. Het kind heeft recht op het bedrag, maar ontvangt het pas bij het overlijden van de ouder. Voorwaarde is dat de ouder jaarlijks 6% rente betaalt over het erkende bedrag. Gebeurt dat niet, dan is de constructie fiscaal ongeldig.
In België bestaat dit instrument juridisch niet op dezelfde manier. Een vergelijkbare constructie stuit er op problemen omdat ze als fictief legaat kan worden beschouwd. Belgische ouders kunnen beter kiezen voor geregistreerde schenkingen of een lening.
Optie 4: onroerend goed schenken
Stel dat je als ouder een appartement wil overdragen aan je kind. In België zijn de tarieven voor schenkingen van onroerend goed per gewest geregeld. In Vlaanderen betaal je als kind 3% op de eerste schijf (tot 150.000 euro), daarboven loopt het tarief op. In Brussel en Wallonië gelden hogere tarieven, al zijn er soms verminderingen mogelijk voor de gezinswoning. Over het geheel is Vlaanderen het gunstigst.
In Nederland combineer je bij de schenking van een woning twee belastingen: schenkbelasting én overdrachtsbelasting. Die laatste bedraagt 2% voor een eigen woning of 10,4% voor een beleggingspand. Dat maakt vastgoedschenkingen in Nederland duurder dan in België, tenzij je slim gebruik maakt van vrijstellingen en de schenking op de juiste manier structureert.
Optie 5: lening aan het kind in plaats van schenking
Een familielening is in beide landen mogelijk en heeft voordelen. Het kind betaalt rente aan de ouder, wat hypotheekrente kan zijn die in Nederland fiscaal aftrekbaar is, mits de lening voldoet aan de voorwaarden voor een eigenwoningschuld. De rente die het kind betaalt, is voor de ouder belastbaar inkomen in box 3 in Nederland. In België is er geen vergelijkbaar aftrekmechanisme voor woonkredieten van familieleden meer, maar de lening zelf is wel gewoon toegestaan.
Belangrijk in beide landen: leg de lening schriftelijk vast, met duidelijke afspraken over rente, looptijd en aflossing. Ontbreekt dat, dan beschouwt de fiscus de lening al snel als een verkapte schenking.
Vergelijkingstabel: vijf opties naast elkaar
| Optie | Nederland | België | Administratieve last | Risico bij vroeg overlijden schenker | Flexibiliteit |
|---|---|---|---|---|---|
| Jaarlijkse vrijstelling / handgift | ~6.600 euro/jaar belastingvrij | Geen plafond, maar driejaarstermijn | Laag | Laag (NL) / Middel (BE zonder registratie) | Hoog |
| Eenmalig verhoogde vrijstelling / notariële schenking | ~31.000 euro eenmalig | 3% tot 7% registratierecht | Middel | Laag | Middel |
| Schenken op papier (schuldigerkenning) | Mogelijk, 6% rente verplicht | Juridisch niet equivalent | Middel | Laag | Laag |
| Vastgoedschenking | Schenkbelasting + 2 tot 10,4% overdracht | 3% in Vlaanderen (eerste schijf) | Hoog | Laag | Laag |
| Familielening | Aftrekbaar als eigenwoningschuld (mits voorwaarden) | Toegestaan, geen aftrek meer | Middel | Hoog (schuld valt in nalatenschap) | Hoog |
Valkuilen die ouders nu maken
De grootste fout in België is de handgift niet registreren en daarna te vroeg overlijden. De driejaarstermijn is geen theorie, die speelt in de praktijk regelmatig op. Registreer je de schenking pas na het overlijden, dan is het te laat.
In Nederland zien we ouders die de cumulatieregel onderschatten. Ze denken dat ze de eenmalig verhoogde vrijstelling alsnog kunnen benutten, terwijl ze die al jaren eerder hebben gebruikt voor een andere gelegenheid. Goed bijhouden welke vrijstellingen je eerder benut hebt, is geen overbodige luxe.
Tot slot: bij een handgift of bankgift in België ontbreekt vaak een schriftelijk bewijs van de bedoeling. Als er later een discussie ontstaat in de familie, of als de fiscus vragen stelt, ben je zonder document kwetsbaar. Een eenvoudige begeleidende brief met datum, bedrag en bedoeling, idealiter afgesproken in een minnelijke regeling is het minimum.
Wanneer schakel je een notaris of fiscalist in?
Voor kleine, jaarlijkse schenkingen tot ongeveer 10.000 euro hoef je niet per se professionele hulp in te schakelen, al is het altijd slim om de spelregels te kennen. Zodra het gaat om eenmalige schenkingen van meer dan 25.000 euro, vastgoed, schuldigerkenningen of situaties waarbij eerder gebruik van vrijstellingen meespeelt, is advies van een notaris of fiscalist de moeite meer dan waard. De kostprijs van een consult van 200 tot 400 euro staat niet in verhouding tot de belastingbesparing die een goede structurering kan opleveren, of de erfenisruzie die je ermee voorkomt.
De jubelton is verdwenen, maar dat betekent niet dat er niets meer mogelijk is. Jaarlijkse vrijstellingen, familieleningen en notariële schenkingen zijn bruikbare alternatieven, mits je de spelregels kent. In België telt de driejaarstermijn mee voor erfbelasting, in Nederland zijn cumulatieregels en het rentepercentage van 6% bepalend. Heb je eerder al geschonken, controleer dan eerst wat dat betekent voor je huidige ruimte. Bij bedragen boven de 25.000 euro of bij vastgoed is het de moeite waard om een fiscalist of notaris in te schakelen.
